Om kunstprosjektet

Eit år med Hulda Garborg 2024-25 er eit digitalt og litterært kunstprosjekt som løftar fram arven etter forfattar, dramatikar og kulturforkjempar Hulda Garborg (1862–1934). Gjennom daglege innlegg i nye media og nye tolkingar vert Huldas liv og verk knytt til aktuelle tema som språk, kvinnefrigjering, bunad og folkekultur. Prosjektet omfattar òg verkstader i samarbeid med kunstar Kathrine Gregersen, føredrag og digitale arrangement.

Prosjektet visar korleis tradisjonell kulturarv kan levandegjerast for eit moderne publikum, og er støtta av Cultiva og Nasjonalt Garborgsenter.

Kontakt prosjektleiar: Birgitte.Kleivset@gmail.com / 958 377 15 @smeigedag CV

Siste Hulda-workshop på Kunstsilo 24. september

 

Stas med fullt hus på siste Hulda-workshop på Kunstsilo. Takk til alle som kom, og ein hjartleg takk for støtta frå Cultiva Express. No går turen vidare for Kathrine og Birgitte til Asker museum saman med Inger frå Nasjonalt Garborgsenter, der det blir panelsamtale og Hulda-broderi 16. oktober! Velkomen!

Moltur

"Det skal vera bra med moltur mange stader i år," noterer Hulda i Heimen-spalta avisa For bygd og by. For Hulda var ikkje sylting berre ein haustleg aktivitet, men ein del av eit større prosjekt: å ta vare på, å halda fast ved noko som snart kunne gå tapt. "Av alle dei maatar me hev prøvt aa gøyme desse gode bæri paa tykkjer me denne er best," skriv ho vidare, før ho trinn for trinn gir ei nøyaktig oppskrift på korleis ein skal berge bæra: Legg dei friske bæri utan sukker paa gullreine ‘Norigsglas’. Pakk glasi i høy eller avis og set dei i kaldt vatn i gryta. Kok dei ein halv time. Skruv loki vel til og set dei paa hovudet til dagen etter. Dette viser korleis kjøkenet på Labråten har vore på denne årstida: lukta av våte aviser, dampen frå gryta, klirring av glas som vart skrudde til og sett på hovudet i spent forventning.

Så kjem åtvaringa, så levande at ein kjenner suget i magen: "Er dei daa ikkje tette, vert det vaate ringar under dei paa golvet, og daa bør ein bruke dei straks. Dette maa ein agte vel paa; for gummiringane hev ofte vore lite gode dei seinste aari." Hulda veit kva det betyr når sylteglaset sviktar. Ho har sett dei mørke ringane, kjent lukta av bær som har gått gale, og opplevd korleis heile sommarens strev kan gå tapt. Likevel finst det ein kraft i måten ho skriv på: ei blanding av presisjon og poesi, eit språk som gir kvinnene som les ei kjensle av både autoritet og fellesskap.

For i 1919 var det å hermetisere frukt ein del av ein større livsstrategi. Å ta vare på det naturen gav, å stå imot knappheit og dyrtid, å skape tryggleik i eigen heim. Hulda løftar det praktiske opp i noko større: ein livskunst. Ho viser korleis det huslege kan vere både politisk og poetisk. Bak oppskrifta ligg ei erkjenning av råderett – retten til å skape verdi av det ein har for handa. Mellom linjene skriv Hulda om motstandskraft, om fridom i det små. Sylteglaset blir eit symbol på ein større kamp: å gje heim og kvardag meining, og å gje kvinner ein plass som meir enn berre forvaltarar – men som aktive skapande krefter i samfunnet.

Når eit måleri syng

"Det er ikkje dette rummet; det er dikt," seier Hulda, ståande framfor eitt av måleria til venen Harriet Backer. Og svaret kjem straks, som eit letta sukk frå kunstnaren sjølv: "Aa, gudskjelov at du seier det. For det er det eg håper." Hulda fangar noko grunnleggjande i Harriets målingar: dei er ikkje berre rom – dei er rom stemt som musikk. Og Harriet, i si glade erkjenning, byrjar straks å forklare det umoglege i oppgåva ho har sett seg: "Det er mig ikkje om å gjera at det blir netop dette rummet, men allikevel må alle ting være på plass. Det er så rasende vanskelig. Ja, eigentleg er det umulig altså." Så peikar ho på detaljane som må stemme: "Især stolbenene og de forferdelige bordbenene. Også foldene i gardinene, som er striper, men ikke må være striper, lyset i flatene mellom foldene – ja alt må synge."
"Il faut que cela chant, Mademoiselle!" hadde læraren i Paris sagt. Og Harriet har bore dette med seg heile livet – at måleriet må synge. Det er ikkje teknikk eller imitasjon som tel, men den stille musikken i lyset, i linjene, i rytmen mellom ting. Som no, når Harriet spør varleg: "Nu sier du dette er et dikt, altså synger det litt, ikke sandt?"

 Og Hulda, som i mange år har kjempa med sine eigne uttrykk – på scena, i ord, i skrift – kjenner noko att. Ho skriv: "Eg veit ikkje kva det er, men alt Harriet målar vert so ætherisk, lufti er liksom levande og sveiper seg som ein draum um alle ting, so endå ein pinnestol og ein fælt bruk kommode vert umskapt til fagre syner – ei djup, rik og vedunderleg personleg kunst." Det er som om rommet Harriet målar ikkje berre fangar lys og møblar – men sjel. Hulda skriv vidare: "Eg tykkjer at Harriet alltid målar si eigi sjæl." Det er ei djup forståing mellom dei to skapande venene, som veit kva det krevst å få det indre til å finne form. Det handlar ikkje om å imitere røynda, men om å gi ho stemme.
Gamlestua på Kolbotn, Hulda og Arne Garborgs heim, 1896 av Harriet Backer Nasjonalmuseet
Nasjonalt Garborgsenter
Asker Museum

Laxerøde geranier

 3. september 1906 – Laxerøde geranier

I boka "Hulda og heimen" skildrar arkitekt og forfattar Berit Andersen – som arbeidde med restaureringa av Labråten i samarbeid med Asker Museum og Riksantikvaren – korleis Hulda aktivt forma heimen sin i tråd med det ho såg på som eit norsk ideal. Ho ville ikkje følgje den importerte sveitserstilen, som på denne tida hadde breidd seg over bygdene, men søkte seg i staden mot røter i norsk byggjeskikk og folklege tradisjonar. Hulda var, som Andersen skriv, "ikke spesielt glad for sveitserdekoren." Ho ønskte eit norskare hus, eit som spegla hennar eige prosjekt: å løfte fram det heimlege og eigenarta i ein tid prega av importerte motar og utanlandsk pryd.

Allereie kort tid etter innflyttinga på Labråten vart verandaen mot tunet reinska for sveitserdekor. Og i 1906 tok dei eit endå tydelegare steg: dei høge, dominerande sveitservindauga i stova vart bytte ut med låge, småruta vindauge – slik ein fann dei i gamle norske stover. Hulda sjølv let seg begeistre over den nye stemninga i rommet. I dagboka si noterte ho med sans for både fargar og former: "De nye Vinduer i min Stue er vakre, smaa, firkantede Ruder, gule Karmer og hvid, lette Kappegardiner samt Laxerøde og hvid Geranier og Pelargonier og en stor Hortensia." Med dette skapte ho eit interiør som både var lyst og levande. Det gule treverket, dei kvite gardinene og blomane i vindauget sette tona: eit rom for kvile, men òg for arbeid, for tanke og for draum.

Labråten vart ikkje eit hus for representasjon, men for rørsle, kamp og skapande arbeid. Heimen bar preg av den nasjonsbyggande visjonen som Hulda bar fram i teater, i skrift og i organisasjonsliv. Ho såg korleis rom kunne forme menneske, og korleis vindauge, gardiner og blomar ikkje berre var pynt, men del av eit større bilete: draumen om eit sjølvstendig og kulturelt forankra Noreg.

Høyr mer om Hulda og hennar nasjonsbyggjande, fargerike stil på Kunstsilo Create: Broderi onsdag 24. september med Kathrine Gregersen og Birgitte Kleivset. 

Se mindre

Å sy seg nærmare Hulda

Tusen takk for ein nydeleg Hulda-workshop på Verkstedet – i samarbeid med Kristiansand Folkebibliotek og Kristiansand Kunsthall. Det var så inspirerande å sjå korleis deltakarane kasta seg inn i broderi, samtalar og refleksjonar om Hulda Garborg si arv. Slike møte gjer historia levande, og minner oss om kor viktig det er å dele både handverk, ord og engasjement. Ein stor takk til alle som kom, til samarbeidspartnarane som opnar dørene sine, til Cultiva Express og til dei som er med og løftar fram Hulda si stemme inn i vår tid. 

Hulda på Kunstsilo

Kathrine og Birgitte har snakka om Hulda Garborg på NRK Sørlandet 27. august (kl 15.40-55) Det er alltid inspirerande å løfte fram Huldas modige stemme – som forfattar, feminist og kulturpioner – og å vise kor brennaktuell ho framleis er. Vil du bli med på Hulda-workshop på Kunstsilo? Påmelding her 

Ull på ull – Hulda på Kunstsilo
Bli med på en kreativ kveld med broderi, sterke meninger og god stemning!
Kunstsilo inviterer til en litt annerledes workshop der du får sy, snakke og bli inspirert – midt i et kreativt verksted med fokus på Hulda Garborg (1862–1934). Hun var forfatter, bunadsentusiast og en ekte pioner for både språk, kvinne­kamp og norsk kultur. Huldas engasjement er brennaktuelt også i dag.
Kathrine Gregersen og Birgitte Kleivset holder workshopen.
I løpet av kvelden kan du:
Teste broderi på ull – med både tradisjonelle og egne symboler
Høre korte tekster av Hulda og prate sammen om hva hun mente
Lage pins eller små broderier med egne budskap
Snakke om hva ord, kunst og engasjement kan bety i en urolig verden
Du trenger ikke kunne brodere fra før – her er det rom for både nybegynnere og de som har sydd tidligere.
Materialer er inkludert i billettprisen, det er også en boblende aperitiff. Arrangementet har ingen aldersgrense, men vi forholder oss til skjenkebevillingens regelverk. Vi har også alkoholfritt alternativ til serveringen.
Møt opp kl. 18.00 i Multisalen. Workshopen varer i ca. 2, 5 timer og slutter kl. 20.30.
Dersom du ønsker å spise i forkant av arrangementet, anbefaler vi å booke bord i Brasseri på telefon +47 919 97 455. Les mer om Brasseri og se menyen.
Brasseriet holder åpent til kl. 22 denne kvelden. Velkommen!