Når eit måleri syng

"Det er ikkje dette rummet; det er dikt," seier Hulda, ståande framfor eitt av måleria til venen Harriet Backer. Og svaret kjem straks, som eit letta sukk frå kunstnaren sjølv: "Aa, gudskjelov at du seier det. For det er det eg håper." Hulda fangar noko grunnleggjande i Harriets målingar: dei er ikkje berre rom – dei er rom stemt som musikk. Og Harriet, i si glade erkjenning, byrjar straks å forklare det umoglege i oppgåva ho har sett seg: "Det er mig ikkje om å gjera at det blir netop dette rummet, men allikevel må alle ting være på plass. Det er så rasende vanskelig. Ja, eigentleg er det umulig altså." Så peikar ho på detaljane som må stemme: "Især stolbenene og de forferdelige bordbenene. Også foldene i gardinene, som er striper, men ikke må være striper, lyset i flatene mellom foldene – ja alt må synge."
"Il faut que cela chant, Mademoiselle!" hadde læraren i Paris sagt. Og Harriet har bore dette med seg heile livet – at måleriet må synge. Det er ikkje teknikk eller imitasjon som tel, men den stille musikken i lyset, i linjene, i rytmen mellom ting. Som no, når Harriet spør varleg: "Nu sier du dette er et dikt, altså synger det litt, ikke sandt?"

 Og Hulda, som i mange år har kjempa med sine eigne uttrykk – på scena, i ord, i skrift – kjenner noko att. Ho skriv: "Eg veit ikkje kva det er, men alt Harriet målar vert so ætherisk, lufti er liksom levande og sveiper seg som ein draum um alle ting, so endå ein pinnestol og ein fælt bruk kommode vert umskapt til fagre syner – ei djup, rik og vedunderleg personleg kunst." Det er som om rommet Harriet målar ikkje berre fangar lys og møblar – men sjel. Hulda skriv vidare: "Eg tykkjer at Harriet alltid målar si eigi sjæl." Det er ei djup forståing mellom dei to skapande venene, som veit kva det krevst å få det indre til å finne form. Det handlar ikkje om å imitere røynda, men om å gi ho stemme.
Gamlestua på Kolbotn, Hulda og Arne Garborgs heim, 1896 av Harriet Backer Nasjonalmuseet
Nasjonalt Garborgsenter
Asker Museum

Laxerøde geranier

 3. september 1906 – Laxerøde geranier

I boka "Hulda og heimen" skildrar arkitekt og forfattar Berit Andersen – som arbeidde med restaureringa av Labråten i samarbeid med Asker Museum og Riksantikvaren – korleis Hulda aktivt forma heimen sin i tråd med det ho såg på som eit norsk ideal. Ho ville ikkje følgje den importerte sveitserstilen, som på denne tida hadde breidd seg over bygdene, men søkte seg i staden mot røter i norsk byggjeskikk og folklege tradisjonar. Hulda var, som Andersen skriv, "ikke spesielt glad for sveitserdekoren." Ho ønskte eit norskare hus, eit som spegla hennar eige prosjekt: å løfte fram det heimlege og eigenarta i ein tid prega av importerte motar og utanlandsk pryd.

Allereie kort tid etter innflyttinga på Labråten vart verandaen mot tunet reinska for sveitserdekor. Og i 1906 tok dei eit endå tydelegare steg: dei høge, dominerande sveitservindauga i stova vart bytte ut med låge, småruta vindauge – slik ein fann dei i gamle norske stover. Hulda sjølv let seg begeistre over den nye stemninga i rommet. I dagboka si noterte ho med sans for både fargar og former: "De nye Vinduer i min Stue er vakre, smaa, firkantede Ruder, gule Karmer og hvid, lette Kappegardiner samt Laxerøde og hvid Geranier og Pelargonier og en stor Hortensia." Med dette skapte ho eit interiør som både var lyst og levande. Det gule treverket, dei kvite gardinene og blomane i vindauget sette tona: eit rom for kvile, men òg for arbeid, for tanke og for draum.

Labråten vart ikkje eit hus for representasjon, men for rørsle, kamp og skapande arbeid. Heimen bar preg av den nasjonsbyggande visjonen som Hulda bar fram i teater, i skrift og i organisasjonsliv. Ho såg korleis rom kunne forme menneske, og korleis vindauge, gardiner og blomar ikkje berre var pynt, men del av eit større bilete: draumen om eit sjølvstendig og kulturelt forankra Noreg.

Høyr mer om Hulda og hennar nasjonsbyggjande, fargerike stil på Kunstsilo Create: Broderi onsdag 24. september med Kathrine Gregersen og Birgitte Kleivset. 

Se mindre

Å sy seg nærmare Hulda

Tusen takk for ein nydeleg Hulda-workshop på Verkstedet – i samarbeid med Kristiansand Folkebibliotek og Kristiansand Kunsthall. Det var så inspirerande å sjå korleis deltakarane kasta seg inn i broderi, samtalar og refleksjonar om Hulda Garborg si arv. Slike møte gjer historia levande, og minner oss om kor viktig det er å dele både handverk, ord og engasjement. Ein stor takk til alle som kom, til samarbeidspartnarane som opnar dørene sine, til Cultiva Express og til dei som er med og løftar fram Hulda si stemme inn i vår tid. 

Hulda på Kunstsilo

Kathrine og Birgitte har snakka om Hulda Garborg på NRK Sørlandet 27. august (kl 15.40-55) Det er alltid inspirerande å løfte fram Huldas modige stemme – som forfattar, feminist og kulturpioner – og å vise kor brennaktuell ho framleis er. Vil du bli med på Hulda-workshop på Kunstsilo? Påmelding her 

Ull på ull – Hulda på Kunstsilo
Bli med på en kreativ kveld med broderi, sterke meninger og god stemning!
Kunstsilo inviterer til en litt annerledes workshop der du får sy, snakke og bli inspirert – midt i et kreativt verksted med fokus på Hulda Garborg (1862–1934). Hun var forfatter, bunadsentusiast og en ekte pioner for både språk, kvinne­kamp og norsk kultur. Huldas engasjement er brennaktuelt også i dag.
Kathrine Gregersen og Birgitte Kleivset holder workshopen.
I løpet av kvelden kan du:
Teste broderi på ull – med både tradisjonelle og egne symboler
Høre korte tekster av Hulda og prate sammen om hva hun mente
Lage pins eller små broderier med egne budskap
Snakke om hva ord, kunst og engasjement kan bety i en urolig verden
Du trenger ikke kunne brodere fra før – her er det rom for både nybegynnere og de som har sydd tidligere.
Materialer er inkludert i billettprisen, det er også en boblende aperitiff. Arrangementet har ingen aldersgrense, men vi forholder oss til skjenkebevillingens regelverk. Vi har også alkoholfritt alternativ til serveringen.
Møt opp kl. 18.00 i Multisalen. Workshopen varer i ca. 2, 5 timer og slutter kl. 20.30.
Dersom du ønsker å spise i forkant av arrangementet, anbefaler vi å booke bord i Brasseri på telefon +47 919 97 455. Les mer om Brasseri og se menyen.
Brasseriet holder åpent til kl. 22 denne kvelden. Velkommen!

Broderiverkstad på Kunstsilo 22. august

 

Kathrine og eg er godt i gang med Hulda Garborg-workshopane våre. I dag hadde vi heile 15 ungdomar som sat saman med oss på Kunstsilo og broderte – så inspirerande! Neste gong møtest vi på Verkstedet på Kristiansand folkebibliotek / Kunsthallen onsdag 27. august. Og 24. september blir det broderiverkstad for vaksne på Kunstsilo. Velkomen! Prosjektet er støtta av Cultiva Express.

Frispråk og latter

"Hvis man vilde skrive det som blev snakket i et slikt Damelag, vilde alle si det var Løgn." Slik noterer Hulda i dagboka si denne dagen. Ho har nett vore i selskap der det rundt bordet sit kvinner ho omtalar som "dannede Damer" – ikkje på den stive, reserverte måten, men som deltakarar i eit fellesskap som vågar meir. Orda som fell, er så frimodige og rå at ein mannleg observatør knapt ville trudd sine eigne øyre. Dette er ikkje dei damene som aldri seier noko som kan gjere ein flau. Nei – det Hulda merkar seg, er ei anna kraft: ei språkleg fridom som spring ut av erfaring, sjølvironi, humor og gjensidig tillit. Det er frispråk som livsform, ikkje som kulissar.

Tankane hennar går tilbake selskap på Lysaker, nokre år tilbake, der ho høyrde Eva Nansen og Sophie Voss snakke så ope og usjenert at ho knapt trudde sine eigne øyre. Den gongen verka det nesten sjokkerande – at kvinner kunne leggje frå seg masker og konvensjonar og le høgt, utan skam. No, i 1918, opplever Hulda at pendelen verkeleg har svinga. Vi er på veg bort frå det ho kallar "Snerperiet og de nedslagne Øine". Det naturlege har teke over for det tilgjorte. Kvinner snakkar om livet sitt – ufiltrert – og latteren har ikkje lenger status som synd eller forseelse. "Den ventes," skriv ho med eit glimt. Latteren er ikkje berre tillete; den er sjølve rytmen i rommet, den pulsen som held samtalen levande.

For Hulda er dette meir enn ein trivselssituasjon rundt eit teselskap. Ho ser at noko større er på ferde. I dei uformelle romma – der kvinnene kan kviskre og rope, spøke og dele alvor – blir ein ny type makt fødd. Språket sjølv endrar seg. Det private samtalerommet får eit preg av verkstad for ei ny kvinneleg rørsle: her blir autoritetane utfordra, her blir erfaringar delt, her blir det laga språk for liv som tidlegare var forstumma. Og Hulda ser det, med den same klåre blikk som ho har brukt til å følgje andre samfunnsendringar: det som før var gøymt bak nedslagne auge, kan no løftast fram i opne sinn. Mellom tekoppar og latter, midt i det tilsynelatande trivielle, skjer eit stykke kvinnehistorie.

To workshops på Kunstsilo – éin på Kristiansand folkebibliotek / Verkstedet 🪡✨

Denne hausten inviterer vi til tre kreative verkstader der deltakarane får brodere sin eigen #HuldaKnapp – inspirert av forfattar, teatersjef og kulturkraft Hulda Garborg. Knappen er utvikla av kunstnarane Kathrine Gregersen og Birgitte Kleivset, og er ei tekstilbrosje du får med deg heim.

📍 Kunstsilo Ung, Multisalen – Fredag 22. august, kl. 16–21 (for ungdom 13–18 år)
📍 Kristiansand folkebibliotek / Verkstedet – Onsdag 27. august (for ungdom)

📍 Kunstsilo – 24. september (for vaksne)

Arrangementa for ungdom er gratis, men krev påmelding.
Prosjektet er ein del av Eit år med Hulda Garborg og vert støtta av Cultiva Ekspress.